Archive for the ‘antropologie’ Category

Wat doen jy hier?

Wat dink jy doen jy hier op aarde?

Hoekom is die mens op aarde?

Maar wag net ‘n oomblik voor jy antwoord, dink aan die tyd wat ons hier is, byvoorbeeld.

En die feit:

Die mens en sy huishoudelike diere het 10 000 jaar gelede net 0,1% uitgemaak van die gewerwelde biomassa wat op land gebly het, terwyl dié persentasie vandag 98% is.

Die mens het dermate gegroei dat hy ’n geweldige magsposisie beklee waar hy die verfkwas vashou, want die toekoms van lewe op aarde is in ons hande. Danksy kultuur het dié ontploffing van die mensdom en sy huishoudelike diere net 500 geslagte geneem.

Die mens as ’n spesie het die vermoë om vooruit te beplan en begrip te hê vir wat in die toekoms kan gebeur, maar hy het ’n gebrek aan motiveringstelsels in die hede, het Dan Dennett, wetenskap-filosoof, gesê toe hy in Maart vanjaar hier was.

Ek stem, ons sal sien hoe alles vergaan, maar niks doen nie.

Nou lees weer die twee vrae daarbo. Dit is hoekom ek die mens, my eie spesie, eintlik verag.

Ek dink die mens is hier om die verruklike lewe op die aarde wat 4,5 miljard jaar oud is, binne Homo sapiens se bestaan van 200 000 jaar, totaal te verwoes. Die mens is niks en daar is niks goddelik aan hom nie (om my eie 2de vraag te beantwoord). Hoewel die mens dink hy is besonders.

Ek is hier omdat my voorsate tot hier evolve het. Niks meer niks minder. (my eie antwoord op my 1ste vraag). Ek lewe vir ‘n beperkte tyd. Ek probeer goed lewe en dan gaan ek sterf.

So hoekom dink julle is jy en die mensdom hier?

‘n Mens se bloed (of elders) waar jy DNS kan onttrek is, soos ‘n geskiedenisboek, jy kan deesdae antieke spore daaruit onttrek. Jy kan in die voetspore van die oer-oumas en oupas loop.

Dit was die krysman Genghis Khan wat vandag meer as ‘n miljoen Mongoolse nasate het. Hy het nie noodwendig duisende kinders gehad nie, maar dit was sy kinders se kinders wat geneties suksesvol is.

En indien jy hierdie genetiese merkers besit: 16519C, 152C, 194T, 263G, 315.1C is jy dalkies familie van Marie Antoinette in die haplogroep H.

Francesco Petrarca, se genetiese mutasies van herkoms plaas hom in die haplogroep J2.

Tzar Nicholas Romanov  is in groep T met sy merkers (16126C, 16169Y*, 16294T, 16296T, 73G, 263G, 315.1C)

en Prins Phillip van Engeland wat getroud is met Elizabeth II is natuurlik familie van Nicolas se vrou:

 Alexandra (haplogroep H  met merkers 16111T, 16357C, 263G, 315.1C)

Dit is nogal pret om ‘n mens se eie merkers te laat toets en op reis te gaan.

Die toetse wys waar ’n mens se oer-genetiese stamlyn vandaan kom – waar die eerste gemeenskaplike voorsaat derduisende jare gelede vandaan gekom het. Dit is nie ‘n aanduiding van jou nabye familie geskiedenis of familiename die afgelope paar honderde jaar nie, dit is derduisende jare terug.
‘n Mens kan in die Genographic Project van National Geographic jou HVR1-variasie laat doen en jou haplogroep kry, dit is soos die oerstam waaruit jy spruit, by Wits kan jy jou HVRII ook laat doen en jou subgroep kry, dit is veel meer spesifiek en lekker interessanet.

Let wel dat die haplogroep en subgroep sowat 16 500 genetiese basispare van jou totale genetiese samestelling vir jou gee uit die 3 miljard basispare wat jy is. Dit is dus min en bepaal nie jou identiteit nie en niks word gese oor siektes nie. (Ek het myne – my mDNS – laat doen dit was hoogs interessant).
Só werk dit
’n Mens se totale genetiese samestelling is jou genoom, wat jou DNS insluit. ’n Mens kry die helfte van jou genoom van jou ma en die ander helfte van jou pa. Die genoom word geskommel.
Daar is twee genetiese komponente (mitochondriese DNS en die Y-chromosoom) wat redelik stabiel bly in hierdie proses en net nou en dan kom mutasies daarop voor (soos ’n spelfout in die genetiese kode), wat merkers genoem word. Dít word merkers van herkoms genoem.
Wanneer ’n groep mense dieselfde genetiese merker deel, word hulle in ’n haplogroep ingedeel. Dit dui op mutasies wat plaasgevind het in ’n spesifieke tyd en plek in die geskiedenis en dui ook op oeroue patrone van migrasie.

Die man se Y-chromosoom
Die DNS op die Y-chromosoom word slegs van pa na seun oorgedra. Omdat die Y-chromosoom nie ’n ooreenstemmende chromosoom het nie, ontsnap dit die genetiese skommeling soos hierbo vermeld.
Dít veroorsaak dat die Y-chromosoom oor generasies heen van een man na die volgende oorgedra word met min verskille, behalwe wanneer daar lukrake mutasies is. Die mutasies gee aanleiding tot die genetiese merkers wat genetici gebruik. (Die merkers van herkoms.) Die mutasies is nie negatief nie, daar is niks met die gene “verkeerd’ nie.
Die betrokke genetiese merkers kom in bepaalde bevolkingsgroepe voor en deel mense in haplogroepe in.
Genetiese Adam, soos na hom verwys word, beteken nie dat daar net een “Adam” was nie, dit beteken net sy genetiese lyn was uiteindelik suksesvol – daar was ander mans saam met hom.

Die vrou se mDNS
Mitochondriese DNS (mDNS) word net van ’n ma na al haar kinders oorgedra. Die mitochondriese genoom muteer teen ’n hoër koers as die res van DNS. Dit het dus baie variasie in die wêreldbevolking se DNS gelaat. Vroue se herkoms word ook deur merkers van herkoms nagespoor.
Die gemeenskaplike vroulike voorsaat wat deur almal op die aarde gedeel word, kan teruggespoor word na ’n vrou wat 150 000 jaar gelede in Afrika geleef het. Sy was ook, soos die genetiese Adam, nie destyds die enigste vrou nie; sy was net gelukkig. Haar genetiese lyn het nie uitgesterf nie. Dit wil se al haar nasate het kinders gehad.
Elke haplogroep het van die gemeenskaplike voorsaat af vertak. Daar kan tans vir die meeste haplogroepe ook terug­gestap word op die genetiese merkerspoor om te bepaal wanneer elke haplogroep se bepaalde vertakking plaasgevind het.

Soos die mensdom uit Afrika gemigreer het – die eerste migrasie was sowat 100 000 jaar gelede en daar was 60 000 jaar gelede weer ’n migrasie – het hulle die sub-mDNS-groep saam met hulle geneem. Dit het weer gemuteer om ander haplogroepe te vorm.
Diegene wat in Afrika gebly het, het weer nuwer haplogroepe gevorm. Miljoene mense op aarde sal dieselfde mutasies hê, wat hulle in dieselfde haplogroepe sal plaas. Almal is nog net nie getoets nie.

Soos broodjies: Ek verstaan die genetiese merkers van herkoms soos Hansie en Grietjie se broodjies wat hulle in die paadjie gelos het, die voels het dit net nie geeet nie. Die einde van die pad is vandag, die huise is die oer-stamgroep (haplogroep). Die broodjies is die merkers wat uniek is aan jou groep en dit kan in jou DNS gesien word.

 

Antieke migrasie-patrone van die haplogroepe vanuit Afrika

Grafika: Texas universiteit/genographic project

Genetiese merkers verkry van Wikipedia

https://www3.nationalgeographic.com/genographic/

Was ek maar ‘n Valkyrie

. . . dan sou ek jou lyf vol bloed en sweet optel van die slagveld, en jou was in water waar dit blou is.

Ek sou jou laaste rit volmaak maak op my perd en jou sag deurlaat by die poorte van Valhalla. Ek sou jou vir laas teen my bors druk en soen.

Dan sou ek omdraai en nog ‘n held gaan kies, een wat waardig is om sy lyf te laat gly by die poorte van die Noorderlig.

En op die Aarde rig jou mense vir jou ‘n rune (ou Germaanse skrifteken) op, met al jou heldedade, sodat die nageslag jou kan onthou.

Foto: www.runewebvitki.com/poetry.html

Die Valkyries (Choosers of the Slain) was volgens die Noorse lande of Vikings, die godinne wat hulle opgeneem het na Valhalla. Wanneer ‘n krysman braaf op die slagveld gesterf het, is hy deur een van die Valkyries opgeneem na die paradys waar hy dan soos ‘n koning geleef het.

Baie is al geskryf oor die beskawing se ongelooflike moed en heldhaftig optrede, is dit juis die belofte aan so ‘n wonderlike ewige lewe in hulle kultuur wat hulle gedryf het? Moontlik. Diegene wat gekies is, sal dan ook saam met die gode in oorlog (einherjar) tree, ‘n groot eer.

Die beskawing is nou dood en hul gode ook.

Die Valkyries se vlerke was gemaak van swaanvere en daarom kon hulle ook vlieg. En daar is ‘n hele paar bekendes wie se name in ou gedigte en vertellings voorkom.

Hulle het ook bepaal wie is die oorwinnaars in die oorlog en wie sal sterf, in diens van die oppergod Odin.

Then gleamed a ray

from Logafiöll,
and from that ray
lightnings issued;
then appeared,
in the field of air,
a helmed band
of Valkyriur:
their corslets were
with blood besprinkled,
and from their spears
shone beams of light
– Bulfinch’s Mythology (1855)

 

Baie van ons is natuurlik afstammelinge van die Vikings (Skandanawiese/Noore) wat wyd Brittanje en Europa beset het, van die 8ste tot die 11de eeu.  Omdat hulle so wyd gereis het, met hulle langbote het hulle gene ook wyd gereis.

(O ja en die Vikings was nie ‘n klomp wilde vuil mense nie, in hulle leeftyd en konteks was hulle nie minder of meer as die ander mense van die tyd nie. Hulle was wel besondere ontdekkers.)

Later bietjie meer oor bekende mense se DNS en waar hul vandaan kom. En raai wie het vandag meer as een miljoen afstammelinge?

Die Bors

‘n Bors is natuurlik nie net ‘n bors nie. Dit is ook nie sommer net ‘n ding wat in ‘n bra pas nie.

Nee, nee dit is veel meer. Ons was nie altyd so openlik nie. want “brassiere” is ‘n ou woord wat sy onstaan het in militere uniforms, maar die meer moderne woord verwys onder meer na die keel. Keel is in Frans ‘n eufemisme vir ‘n bors.

Sy voorloper was natuurlik die korset, veral vir diegene wat ryker was. Die bra het sy opwagting teen 1905 gemaak.

Maar vir jare voor dit het vroue van Rome, Griekeland en ander beskawings hulself op een of ander manier toegedraai. En dan is daar die ding waarvoor mense al tot hekse veroordeel is, polimastia ( drie borste en/of drie tepels)

Buiten gemak as voordeel, vir groter borste is daar natuurlik geen waarde van die bra nie. In die 1970’s het vroue vir die eerste keer begin dink oor die gedoente. Daar is ‘n stadslegende dat vroue hulle bra’s inderdaad gebrand het, dit is natuurlik nie waar nie.

Op ‘n Mej. Amerika-plegtigheid is bra’s wel in vullisblikke gegooi as simbool van bevryding, maar hulle is nooit verbrand nie. Maar dit is nie waaroor dit gegaan het nie, hulle wou probeer se, dit is OK, om nie ‘n bra te dra nie. ‘n Vrou kan doen wat sy wil, sy hoef nie te doen wat daar vir haar gese word nie.

Die bra en die sosiale status van vroue is nou verbind. Bind dit vas, steek dit weg, of hou dit tog net in toom! Netnou skep dit probleme elders.

Die katolieke kerk se in 1370: “No woman will support the bust by the disposition of a blouse or by tightened dress.” . . .gepla met borste, bid jou aan.

Maar borste wat mooi regop staan word gesien as ‘n teken van jeug, van viriliteit, van seksuele aantrekkingskrag en op ‘n dieper vlak is die mooi, stywe mode-bra niks anders as ‘n na-aping hiervan nie.  Veral in die Westerse kultuur.

Histories is die bors nog altyd gesien as ‘n simbool van fertiliteit. Om nie ‘n bors te he nie, maak jou minder vroulik, daarom is die trauma van borskanker of ‘n mastektomie, weens ons vooroordele op sielkundige vlak, so erg.

Vandaar die weensin wat mense het wanneer daar na die legende van die Amazone verwys word – die krygstam van vroue, het een bors amputeer sodat hulle beter met ‘n pyl en boog kon skiet. Hulle het mans net aangehou om kinders mee te he, en daar word gefrons op so ‘n gemeenskap, grotendeels weens hulle “onvroulikheid”. Of daar word lukraak na hulle verwys as minder vroulik of dan sommer lesbiers, of mannehaters.

Die is glad nie waaroor die antieke legende gaan nie, nog minder die gemeenskap van Sapho op Lesbos, dit gaan oor selfversorgend wees. Oor ‘n gelykheid, dis al. Oor die bewys dat almal tot alles instaat is, sou hulle wou.

Net soos wat grimering, en veral lipstiffie, op ‘n diepliggende vlak ‘n seksuele verfraaiing is, het die bors en alles rondom dit, die simbool van vrouwees geword. Verwerp dit en jy verwerp soveel…

Omdat die bors so ‘n hoogs seksuele verwantskap het, is dood normale dinge soos borsvoeding in die openbaar en selfs om sonder ‘n bo-stuk te loop op baie plekke nog taboe. Die bors word dus nie gesien as ‘n bron van kos vir ‘n kind nie (tot nie so lank gelede nie is kinders tot op 5 jaar geborsvoed) en die idee is daar dat jy dit moet wegsteek, want dit is onbehoorlik.

Die mens is natuurlik die enigste dier met borste wat permanent vergroot is.  My gunsteling periode (omrede die kuns, ontploffing van ontdekkings en verligting van denke) is die Renaissance. Dit is tyd toe decolletage mode geraak het.

1906

In die nag het ek sy naam uitgeskreeu! Geronimo! Net een keer het ek na hom geroep.

Diep en verlangend, het sy naam oor my lippe gestroom, asof ek hom lank reeds ken. Asof ek na hom wou gaan.

“Jy gaan na sy land toe gaan. Sy land wat van hom geneem is”, het die vrou gesê. “Dit is ‘n teken, jy sal sien.”

Nooit, ooit. Ek wil Geronimo graag vind, met hom praat, maar ek hou nie van sy land nie, of eintlik hou ek nie, van wat van sy land geword het nie, het ek gesê.

Later, veel later, het die ryk wit man se brief gekom en ek is oor die groot oseaan na Geronimo se land. Daar ek het na hom gesoek, maar hy was nie daar nie. Hy is uitgewis. Kry ‘n mens nog geld as jy hom doodmaak, het ek gewonder.

Net eendag het ek skielik een van sy diere, ‘n bison sien staan met haar kalf. Natgereen en bedroë in die middel van San Fransisco. in ‘n parkie. Ek het so jammer vir hulle gevoel.

Ek het die land deurkruis en Geronimo gesoek, in museums, in die Rocky-gebergtes in die stede. Maar sy stem was stil. Doodgeskiet en verdruk. Hy lewe glo net een keer per jaar op ‘n fees in Santa Fe. Hulle is ook amper uitgewis deur die witman se skitterende vermoe om te verwoes, sover hy gaan.

Jou mense se mense se mense is dood van die honger omdat die bisons doodgeskiet is, omdat almal na die goud gestorm het, omdat ons siektes julle doodgemaak het. Omdat, omdat, omdat…

“Do you have a reservation madam? No, do I look like an Indian”, lees ek raak. Lekker lag ons? Jou mense is in die “reservation” geplaas, omdat hulle grond gesteel is. Julle wat 14 000 jaar gelede al na jul grond getrek het.

Ek gaan soek jou in die reuse CD-winkel in New York, maar ek kry jou weggedruk onder “world musiek”. Was hierdie wereld nie eenmaal joune en al die ander stamme s’n nie. Het julle nie in harmonie geleef met die omgewing nie? Net gejag vir die honger nie? Nie vir die lekker of vir geld nie. Ook jou geloof het die omgewing in ag geneem en ingesluit. Ek koop jou dreunsang CD, want dit is so mooi.

Ek loop my voete stomp om meer van jou te leer en spoor ‘n fraksie uiteindelik van jou op in Denver in ‘n museum. Ek luister na jou dreunsang en die wonderlike, maar pynlike gedigte oor die witman se verdoemende koms. Jou wyse woorde oor die ekologie en biologie.

Hoe die aarde om jou verkrag is, hoe die vergrype na goud alles verander het. Ek wil aan jou kleed vat.

Ek wou jou, of net iets van jou, saam met my terugneem Geronimo, maar ek kon nie. Uiteindelik vind ek die winkel aan die voet van die Rockies waar jou kuns te koop is. En ‘n klein ikoon wat baba’s by hul geboorte kry, om geeste weg te hou, word myne.

Net dit en ‘n handvol poskaarte. Net dit.

Koningin

Ek het angstig deur Berlyn se strate gedrafstap. Ek kon nie wag om haar te sien nie.  Die konferensie wat ek bygewoon het was skaars klaar vir die dag toe ek haar begin soek.

Uiteindelik het Museum-eiland voor my opgedoen  – waar is sy tog?

Ek het die Euro’s oor die toonbank gestoot, ek gee nie om hoeveel nie, ek sal enige iets betaal om haar net te sien.

Op by die trappe van die pragtige gebou. Verby al die ander goed. Ek sal hulle netnou kom bekyk.

Ek probeer beskaafd deur die stigtelike plek loop, ek sweet weens die hitte en weens afwagtig. Waar is sy tog?

En toe, om ‘n draai, staan sy onverwags net daar op haar eie. Soos dit hoort. Want sy is ‘n koningin: Nefertifi. (c. 1370 -1330 b. C) (Uitgespreek Na-fra-ti-ta, destyds)

Ek stap nader. Om in haar oë te kyk. Ekstase spoel soos warm olie oor my, oh, sy is mooi. Die perfekte afwerking van haar gelaat, die presisie van haar kenmerke wat in gelid soos klein soldaatjies in plek is.

Die lippe, neus en voorkop is skoon. Vol en tog ook afgerond.

Haar kortgeskeerde hare en pruik is weggesteek onder haar hooftooisel.

‘n Roepe na bo want dit is voldoening voor my! Sy neem my weg saam met haar en ek vloei in tyd in haar vel heen.

En volgens tradisie sit sy langs haar koning Akhenaten, op die ander beelde in die vertrek. Sy is sy gelyke, haar beeld is net so hoog en groot soos syne. Want vroue was die mans se gelyke, in Antieke Egipte. Die klein prinsie aan haar voete, in die ‘n ander uitbeelding, is laer en kleiner as sy. Hy is dus nie belangriker as sy ma, die vrou nie.

Hoe sy dood is en wat van haar geword het, weet ons nie, want haar man was omstrede vir sy uitkyk op godsdiensake. Dit is moontlik dat sy kortliks farao was na haar man se dood (vroue kon koning/farao word).

Is sy ‘n ikoon, ja verseker. Hoekom? Wie sal tog weet, sommige mense, is net magies.

Die wagte maal om die mense, beloer almal. Ek dink, hulle dink, ek staan te lank daar. Hulle begin vir my kyk en om my draai. Tyd om aan te beweeg.

En en stap weg. Maar vir ‘n rukkie was dit net ek en sy wat bestaan het.

‘n Mens het ‘n kans om ‘n natuurlike mummie te word (‘n per abuis mummie), mits die omgewingsomstandighede van so aard is. Daar is al baie sulke mummies gevind, mens moet net op die regte plek soek, of per ongeluk op een afkom!

Die mense is nie deur ander mense gemummifiseer nie en het net daar waar hulle gesterf het, of in hulle grafte/tombes danksy die omgewing en/of chemiese prosesse gemummifiseer. Ek sou nie se per abuis mummies is net moderne mummies nie, soos sommiges dit beskryf nie, hierdie mummies kan baie oud of wees of jonk.

Daar is ‘n paar maniere: in bitter koue omstandighede, in baie droe omstandighede (waar dit ook verkieslik koel is -maar nie noodwendig), in soutagtige plekke, in baie suurgrond, in ‘n moeras wat bitter dig is.

Nogal interessant is dat die natuurlike mummies oor die algemeen baie, baie mooi bewaar is. Indien mens hipoteties gesproke (etiese aspekte tersyde) in moderne begrafplase sou soek waar dieselfde klimaatsomstandighede teenwoordig sou wees, ten tyde van die begrafnis, sou jy talle goed bewaarde liggame kry. Ek dink nou vinnig hier aan plekke in Rusland (baie koud en droog), China (droog, soutagtig) en in Groenland (perma-frost).

Vreemd genoeg het baie van die menslike offerhandes wat in die suide van Amerika gemaak is behoue gebly, nie omdat die liggame spesifiek gemummifiseer is nie, maar omdat hulle so hoog, droog en in koue omstandighede begrawe is. Die dooies vertel baie verhale: Hoe mense geleef het, wat hulle geeet het, hoe die beskawing geleef het, ens. Onnoembare inligting kan uit die skelet verkry word, insluitend DNS.

Daar is eintlik soveel van die mummies mens kan nie almal noem nie.

Net ietsie oor mummies wat oop monde het: vir indien dit jou dalk ontstel. Wanneer ‘n mens sterf, ontspan die spiere, al die spiere, ook die van die kake. So dit lyk dalk nie mooi as mummies se monde oop is nie, maar hulle het hulsef nie doodgegil nie. Alle lyke se monde val na ‘n rukkie oop. Die vel droog ook uit en trek effe van die lippe weg wat die “gryslag” gee.

(Tensy ons nie bewyse aan die liggaam sien van marteling nie, is hulle nie gemartel nie, soos merke om die nek, en elders op die liggaam, vars gebreekte bene, krapmerke, kneusplekke en dies meer.)

Guanajuato, Mexiko

Uiterste droe omstandighede het hier gelei tot die natuurlike mummifisering van mense. In die laat 1800’s is sowat 100 mummies gevind toe liggame opgegrawe is om plek te maak vir ‘n groter, nuwe begrafplaas.

 

Die Ysmaagd (Juanita)

Sy is in 1995 ontdek en was 14 jaar oud toe sy geoffer is deur die Inkas tussen 1440 en 1450. Sy is met ‘n stomp voorwerp oor die kop doodgeslaan – as offer vir die gode van die berge. Sy is ongelooflik mooi bewaar en word onder beheerde temperatuur-omstandighede gehou.

Sy is bewaar danksy die droe, koue omstandighede

Die DNS-toetse wys sy het genetiese verbande met ‘n ou stam van Panama, asook van haplogroepe van antieke Taiwanese en Koreaanse stamme. Dit versterk natuurlik die hipotese dat mense na Suid-Amerika migreer het vanuit die Ooste, ‘n reeds aanvaarde teorie.

 

 Siberiese Ysmaagd

Die jong vrou was iemand van statuur, ‘n koningin of leier van ‘n stam. Sy is 2400 jaar gelede begrawe met baie seremonie in wat seker ‘n kleurvolle begrafnis moes gewees het. Baie mense moes oor die jong, blonde vrou se dood getreur het.

Sy is in 1993 in Pazyryk gevind, saam met onder meer, die oorskot van ses perde, asook kos. Haar kis is pragtig gekerf met beelde van diere en so is haar liggaam. Daar is etlike tattoeeer-merke regoor haar van verskeie diere en die merke is perfek bewaar. Goud en sy-klere versier haar liggaam. Later het hulle ‘n man gekry, ook met sulke tattoes op, net so goed bewaar.

 

Moeras-mummies

Die mummies kom nogal wyd in Europa voor. Die water is suur en die gebrek aan suurstof keer dat die liggaam ontbind, omdat die modder so dig is. Dit is ook koud. Die mummies wat hierin voorkom lyk ook effe anders, byna plastiek-agtig. Soms vergaan die skelet en die rubberagtige mummie bly agter, met die organe nog daar.

Otzy (dood sowat 3300 v. C) is seker een van die bekendstes. Hy is in die Alpe gevind met hoedjie op die kop, klere aan en sy wapens langs hom.

Daar is al sowat 700 sulke moeras-mummies gekry. In die moerasse is organiese sure en aldehied teenwoordig. Lae van veenmos en turf vou die liggaam toe wat sorg dat oksidasie en water nie kan inkom nie.

Een van die mooi turfmoeras mummies is Tollund-man (onder) wat sowat 400 v. C. geleef het en in die vyftigs in Denemarke gekry is.

Sy verstandtande het ingegroei dus was hy ouer as 20. Hy het ‘n tou om sy nek gehad en is waarskynlik opgehang en toe in die moeras gegooi. Sy laaste maaltyd wat pap was het groot hoeveelhede ergot – wat hallusinasies meebring – bevat, wat baie vrae oor sy dood laat ontstaan. Dit bly ook dat hy tot 24 uur voor sy dood nie geeet het nie.

 

Marco Polo verloor?

Die laaste mummies voeg ek by omdat DNS ons nou instaat stel om nuwe vrae te stel. Die mummies is in China gekry. Hulle dateeer uit tussen 2600 en 4000 jaar gelede en hulle is nie Chinese nie! Hulle het Europese gelaatstrekke en blou oe gehad, en selfs geruite klere gedra. Dus was daar Westerlinge in die Ooste lank voor Marco Polo.

Dié ontdekking dui op ’n onverwagte verbintenis tussen die Ooste en Weste, veel vroeër as wat voorheen gedink is.
Honderde van dié mummies is in 1978 in die Tarim-vallei in die weste van China gevind, maar hulle het weggesteek gebly van die wetenskap in ’n streeksmuseum. Hulle is onlangs weer daar ontdek deur ’n kenner. Die bekende dr. Spencer Wells, ’n antropoloog, genetikus en direkteur van National Geographic se Genographic-projek, is betrek.
Wells het gesofistikeerde tegnologie gebruik om DNS te trek uit die mummies om hul genetiese oorsprong te bepaal. Die baie wol in hul klere dui daarop dat hulle skaapherders was en die Skotse geruit in sommige van hul klere dui op ’n Europese oorsprong. Die voorlopige uitslae is dat die mense van Europa, Mesopotamië, Indië en ander plek­ke gekom het.

         

chinchorroweb.jpg

Twee Chinchorro-mummies met hul artefakte 

(Hier is dan die tweede artikel oor mummies – die wat nie deur Egiptenare gemaak is nie, maar ook nie toevallig gemummifiseer het nie). 

Sover terug as 5000 v. C het die Chinchorro-beskawing, in wat vandag Peru en Chili is, hulle mense gemummifiseer. Hierdie is van die oudste mummies wat spesifiek gemummifiseer is en nie per abuis behoue gebly het nie.

Hulle het ‘n unieke manier gehad om dit te doen:

Die organe is uitgehaal en die vlees is van die bene gesny. Die liggaam is dan weer herbou en versterk deur hout. Die interne organe is voorgestel deur klei, plantvesel en seegras. Die mummie is oorgetrek met die vel van seeleeus en die persoon se eie vel is aan die binnekant gebruik. Die hele liggaam is dan gesmeer met ‘n pasta van as en oker.

Die gesig en seksuele organe is herbou met klei en die hare is weer geheg. Die Chinchorro het dit vir 3500 jaar lank gedoen en die styl die hele tyd aangepas en verbeter (party is rooi gemaak en ander swart).  Dit is eintlik beskou as kunswerke.

Die materiaal wat gebruik is en die tegnieke vertel baie van hoe die mense geleef het.

Nou kyk, vir die Spaanse veroweraars het ek nie veel tyd nie, want hulle was eintlik net plunderaars wat goud gesoek het. Hulle het natuurlik die Inka’s  (1100 n.C tot 1500 n. C) – ‘n wonderlike beskawing – uitgewis deur onder meer kwaadwillig siektes soos pokke en masels onder hulle te versprei.

Hulle het ook die Chinchorro se fantastiese mummie-bondels geplunder agter die bietjie goud aan. Gelukkig is sowat 200 bondels ongestoord ontdek ‘n paar jaar gelede en hier en daar word steeds nog bondels gekry. Die mummies is stewing in bondels toegedraai, amper soos ‘n baba, en wanneer hulle ontdek word, word alles intens bestudeer – tot die manier wat die materiaal geweef is. Die bondels word nie altyd oopgemaak nie, juis om dit mooi te bewaar.

Die Inkas het ook mummies van hulle dooies gemaak. Hulle het die liggaam in ‘n sittende posisie geplaas, styf toegedraai met linne of leer en dan in ‘n groot leerpot of mandjie geplaas. Die mummie is ryklik versier met juwele en ander artefakte. Sout en kruie is gebruik om hulle te bewaar.

Van die mummies wat hoog teen die berge in Peru gevind is, is offers vir die gode gewees – die mense het baie keer kos, juwele, klere en ander kosbaarhede by hulle.

Die Spanjaarde het ons die guns gedoen om die mummies wat gemaak is van die Inka-konings te verwoes en hulle is nou verlore! (Offer-mummies is gekry, maar meer hieroor later).

Die Chachapoya (wolkmense) se mummies is in die negentigs in noord-Peru in hoë grotte gevind. Die vel is behandel en die interne organe is verwyder. Hulle is tussen 500 en ‘n 1000 jaar oud en was ook in ‘n sittende posisie, toegedraai in linne. Navorsing oor hulle mummifiseringsproses word nog op hulle gedoen. (Die mense was in konflik met die Inkas)

Die Capuchin katatombes van Palermo in Sicilië is het in die 16de eeu ontstaan toe die monnike se begrafplaas te klein geword het en hulle begin het om mense te mummifiseer. Dit het ‘n modegrier geword en uiteindelik is 8000 mense in die katatombe ingesit – heel bisar. Die laaste persoon het in 1871 daar tot ruste gekom.

Die tegniek wat gebruik is, is saam met een van die priesters na sy graf, maar wat ookal gebruik is, dit is fantasties want van die mense lyk of hulle slaap. Die kategorië waarin die mense lê is net so bisar: mans, vroue, kinders, maagde, priesters, monnike, professionele mense.

catacombs1-799270.jpg

Palermo se mummies

Vandag? 

Om jouself te balsem is natuurlik heel algemeen, baie mense doen dit steed, vra maar vir die begrafnisondernemer. Maar as jy hoor wat dit kos om te keer dat die wurms jou vreet gaan jy jouself doodskrik. En dan moet jy verkieslik ‘n spesiale kis ook kry, want hout is nie vir ewig nie.

Die res: 

Die volgende artikel gaan oor hoe mense natuurlik gemummifiseer het, dit het regoor die wereld gebeur en honderde sulke mummies is al gekry. Baie van hulle was mense wat deur verskillende beskawings geoffer is en die spesiale omstandighede van die rituele begrafnis het gehelp met die bewaring van die liggaam, saam met die spesifieke klimaat en omgewing.

Van die interessantste en mooise mummies is al so gekry. Dalk grillerig maar tog interessant.

En dan was daar die toeval in die  en die nog meer toevallig ontdekkings, in mere en in ys. En wat ons daaruit geleer het.

Bron gebruik: Archeological Institute of America